Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται ολοένα και συχνότερα η συμμετοχή παιδιών και εφήβων σε αγώνες μεγάλων αποστάσεων και σε προπονητικές διαδικασίες υψηλής έντασης και υψηλού όγκου. Φορτία που μέχρι πρότινος αφορούσαν σχεδόν αποκλειστικά ενήλικες αθλήτριες και αθλητές. Η εικόνα μιας νεαρής αθλήτριας ή ενός νεαρού αθλητή που ολοκληρώνει έναν απαιτητικό αγώνα αντοχής συχνά προκαλεί θαυμασμό και ενθουσιασμό. Ωστόσο στον χώρο της προπονητικής επιστήμης το βασικό ερώτημα δεν είναι αν το παιδί μπορεί να ανταποκριθεί στιγμιαία σε μια τέτοια πρόκληση αλλά αν αυτή η επιβάρυνση είναι συμβατή με την φυσιολογία του, την ανατομία του, την φυσιολογική του ανάπτυξη και την μακροχρόνια υγεία του.
Η θεμελιώδης αρχή από την οποία ξεκινάει η σύγχρονη παιδιατρική αθλητιατρική είναι πως τα παιδιά δεν αποτελούν μικρούς ενήλικες αλλά διαφορετικούς οργανισμούς. Το σώμα τους βρίσκεται σε δυναμική φάση ανάπτυξης κατά την οποία το μυοσκελετικό, το καρδιοαναπνευστικό και το νευρικό σύστημα μεταβάλλονται συνεχώς. Στα αναπτυσσόμενα οστά βρίσκονται οι επιφύσεις οι οποίες είναι περιοχές υπεύθυνες για την ανάπτυξη. Οι συγκεκριμένες οστικές περιοχές είναι ευάλωτες σε επαναλαμβανόμενη μηχανική καταπόνηση με αποτέλεσμα η συνεχής πρόσκρουση που προκαλείται από επαναλαμβανόμενα βήματα σε έναν αγώνα μεγάλων αποστάσεων από 5-10-21 χιλιόμετρα πόσο μάλλον στη μαραθώνια απόσταση δημιουργεί φορτίο το οποίο ο οργανισμός στην αναπτυξιακή ηλικία δεν είναι σχεδιασμένος να διαχειρίζεται σε συστηματική βάση. Τα αποτελέσματα αυτής της προσέγγισης είναι να εμφανίζονται συχνά κακώσεις υπέρχρησης, τεντονοπάθειες, ή/και καταπονητικά κατάγματα.
Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής (American Academy of Pediatrics) επισημαίνει ότι η πρώιμη εξειδίκευση και η υψηλή προπονητική επιβάρυνση αυξάνουν σημαντικά την πιθανότητα τραυματισμών υπέρχρησης και ψυχολογικής εξουθένωσης σε νεαρές αθλητές και αθλήτριες. Παράλληλα η American Medical Society for Sports Medicine τονίζει πως η μονοδιάστατη προπόνηση σε νεαρή ηλικία δεν οδηγεί απαραίτητα σε καλύτερη μελλοντική απόδοση αλλά συνδέεται με αυξημένα ποσοστά εγκατάλειψης του αθλητισμού.
Πέρα από το μυοσκελετικό σύστημα παρατηρούνται σημαντικές διαφοροποιήσεις και στη μεταβολή λειτουργία των παιδιών. Η επιστημονική βιβλιογραφία δείχνει ότι οι νεαροί οργανισμοί βασίζονται περισσότερο στον αερόβιο μηχανισμό παραγωγής ενέργειας και παρουσιάζουν χαμηλότερη δραστηριότητα γλυκολυτικών ενζύμων σε σύγκριση με τους πλήρως ανεπτυγμένους οργανισμούς. Αυτό σημαίνει ότι η έντονη αναερόβια προπόνηση όπως μεγάλα και ιδιαίτερα διαλειμματικά κομμάτια ή αγώνες υψηλής ένστασης σε μεγάλες αποστάσεις δεν οδηγεί στις ίδιες προσαρμογές που παρατηρούνται στον οργανισμό ενήλικων αθλητριών-αθλητών. Εν ολίγοις η προπονητική επιβάρυνση είναι μεγαλύτερη από το προπονητικό όφελος.
Μια ακόμη σημαντική παράμετρος είναι ότι η περίοδος την εφηβείας ακολουθείται από έντονες ορμονικές μεταβολές. Η ανάπτυξη μυϊκής δύναμης, η αντοχή στην κόπωση, η ικανότητα αποκατάστασης βελτιώνονται σταδιακά καθώς ολοκληρώνεται η βιολογική ωρίμανση του οργανισμού. Η έκθεση σε υψηλού όγκου προπόνησης πριν ο οργανισμός αποκτήσει την απαραίτητη ορμονική και δομική σταθερότητα δεν επιταχύνει την εξέλιξη αλλά μπορεί να δημιουργήσει υπερβολικό στρες χωρίς αντίστοιχο όφελος.
Σε διεθνές επίπεδο η World Athletics(πρώην IAAF) έχει καθιερώσει ηλικιακές κατηγορίες και κατευθυντήριες γραμμές συμμετοχής σε αγώνες αναγνωρίζοντας ότι κάθε αναπτυξιακό στάδιο απαιτεί διαφορετικό προπονητικό ερέθισμα. Τα μοντέλα μακροχρόνιας ανάπτυξης δίνουν έμφαση στις μικρές ηλικίες στην ποικιλία κινήσεων, στον συντονισμό, στην τεχνική και στην ανάπτυξη βασικών κινητικών προτύπων ενώ η εξειδίκευση σε μεγάλες αποστάσεις και η συστηματική προετοιμασία τοποθετούνται σε μεταγενέστερα στάδια της αθλητικής πορείας.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στην περίπτωση των κοριτσιών κατά την εφηβεία όπου η έντονη και παρατεταμένη προπονητική επιβάρυνση ειδικά όταν δεν συνοδεύεται από επαρκή ενεργειακή πρόσληψη μπορεί να επηρεάσει τον εμμηνορροϊκό κύκλο . Η εμφάνιση αραιομηνόρροιας ή αμηνόρροιας δεν αποτελεί φυσιολογική προσαρμογή στην άσκηση αλλά ένδειξη ενεργειακής ανεπάρκειας και ορμονικής διαταραχής. Το φαινόμενο αυτό εντάσσεται στο φάσμα την Σχετικής Ενεργειακής Ανεπάρκειας στον Αθλητισμό (Relative Energy Deficiency ή RED-S) όπως περιγράφεται από την Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή. Κατά την εφηβεία επιτυγχάνεται σημαντικό μέρος της οστικής ανάπτυξης και η διαταραχή του κύκλου συνδέεται με μειωμένη οστική πυκνότητα και αυξημένο κίνδυνο τραυματισμών. Η American Academy of Pediatrics υπογραμμίζει ότι η διατάραξη και η διακοπή της εμμηνόρροιας ρήσης σε νεαρές αθλήτριες πρέπει να αντιμετωπίζεται ως προειδοποιητικό σημάδι και όχι ως ένδειξη υψηλού επιπέδου φυσικής κατάστασης.
Το γεγονός ότι το παιδί μπορεί να ολοκληρώσει έναν απαιτητικό αγώνα αντοχής δεν σημαίνει ότι αυτό αποτελεί την καταλληλότερη προπονητική επιλογή. Η παιδική και εφηβική ηλικία δεν είναι περίοδος αγωνιστικής κορύφωσης αλλά θεμελίωσης. Ο στόχος της προπονητικής σε αυτές τις ηλικίες είναι η δημιουργία ενός υγιούς, ανθεκτικού και ψυχολογικά ισορροπημένου αθλητή που θα μπορέσει να εξελιχθεί σταδιακά και να φτάσει στο μέγιστο των δυνατοτήτων του ως ενήλικας. Η υπομονή, η προοδευτικότητα και η προσαρμογή την προπόνησης στην αναπτυξιακή ηλικία δεν περιορίζουν την απόδοση αλλά την προστατεύουν σε βάθος χρόνου.
Πηγές
American Academy of Pediatrics (2016). Sports Specialization in Young Athletes.
DiFiori, J. et al. (2014). Overuse Injuries and Burnout in Youth Sports. American Medical Society for Sports Medicine.
Armstrong, N., & McManus, A. (2011). Physiology of Elite Young Athletes.
Ratel, S., & Blazevich, A. (2017). Are Prepubertal Children Metabolically Comparable to Endurance-Trained Adults?
Malina, R., Bouchard, C., & Bar-Or, O. (2004). Growth, Maturation and Physical Activity.
Mountjoy, M. et al. (2018). IOC Consensus Statement on Relative Energy Deficiency in Sport (RED-S). International Olympic Committee.
World Athletics. Age Group Competition and Youth Development Guidelines
Ο συγγραφέας του άρθρου – Νικόλαος Λαφτσίδης
- Απόφοιτος τμήματος Χημείας ΔΙ.ΠΑ.Ε.
- Απόφοιτος Σ.Α.Ε.Κ. Προπονητικής Κλασικού Αθλητισμού.
- Πιστοποιημενος Προπονητής μεγάλων αποστάσεων και υπεραποστάσεων από την UESCA (United Endurance Sports Coaching Academy)
- Πιστοποίηση VDOT O2 coaching by Dr. Jack Daniels
- Ιδρυτής της δρομικής ομαδας Consistent Runners
- Ενεργός αθλητής μεγάλων αποστάσεων μέλος του Ο.Κ.Α. Φίλιππος
