του Λευθέρη Πλακίδα
Ένας κοσμοπολίτης Έλληνας γιατρός και ερευνητής που είχε αγαπήσει από μικρός τον αθλητισμό και συνέδεσε τη ζωή του με το να καταγράφει στοιχεία και έρευνες που συνδέονται με αθλητικές δραστηριότητες και πως εκείνες δίνουν μετρήσεις σε γιατρούς και ερευνητές της ανθρώπινης φυσιολογίας.
Πρωταθλητής κολύμβησης σε νεαρή ηλικία, είχε χαρακτηριστικά πρωταθλητή και τα επιβεβαιώσε στη διαδρομή του. Ανέβηκε στην πετυχημένη αποστολή στην κορυφή του Εβέρεστ το 2004. Κολύμπησε από την Πελοπόνησο στην Κρήτη, έτρεξε στη Σαχάρα, βούτηξε στα παγωμένα νερά της Ανταρκτικής και όλα αυτά για να κάνει ένα εγχείρημα το φθινόπωρο του 2026 που ήταν να διατρέξει όλη την Ελλάδα, με ποδήλατο, τρέξιμο, κολύμπι και ιστιοπλοία.
Το κατάφερε προσφέροντας στην επιστημονική ομάδα που τον ακολούθουσε πολύτιμα στοιχεία και μετρήσεις που θα αποτελέσουν κομμάτι μίας μεγάλης διεθνούς έρευνας που θα δημοσιευτεί για να έχουν πρόσβαση σε Ακαδημαικό επίπεδο πλήθος ειδικών σε πολλές ειδικότητες.
Ο Γιώργος Τσιάνος είναι χαμηλών τόνων, με εκκωφαντική εσωτερική δύναμη. Έχει έντονη προσωπικότητα και ως γιατρός κάνει καριέρα στην Αγγλία. Ως ερευνητής έχει προσφέρει πολλά και θα συνεχίσει.
Δεν τρελαίνεται για δημοσιότητα, αλλά ξέρει ότι είναι σημαντικό να μάθουν περισσότεροι για όσα κάνει και για όσα προσφέρει στην Παγκόσμια Επιστημονική Κοινότητα.
Μέσα από τις απαντήσεις του θα μάθουμε περισσότερα για εκείνον και για όσα έκανε ως Αμφίβιαν όπως λέγεται το εγχείρημα του.
Δίπλα του συμμετείχαν συμβολικά αθλητές όπως ο Παραολυμπιονίκης Αλέξανδρος Ταξιλδάρης, η Ευαγγελία Δούμα τριαθλήτρια, ο Σπύρος Γιαννιώτης αργυρός Ολυμπιονίκης της κολύμβησης, η Ντέπυ Σημαντράκου η πρώτη Ελληνίδα νικήτρια στο Σπάρταθλον, ο Μιχάλης Στύλλας ορειβάτης και επιστήμονας.
Δώδεκα ημέρες, αποτελούμενα από 1.608,9 χιλιόμετρα ποδήλατο, ορειβασία τρέξιμο πεζοπορία 26,7 χιλιόμετρα, ορειβασία στον Όλυμπο στην κορυφή Μύτικα, ιστιοπλοΐα 29,16 ναυτικά μίλια (54 χιλιόμετρα) και 12,4 χιλιόμετρα συνολικής κολύμβησης στο Ρίο-Αντίρριο και στη Γαύδο. Ποια ήταν η πιο δύσκολη στιγμή του AMPHIBIAN και τι ήταν αυτό που σας έκανε να συνεχίσετε;
Δεν ξέρω αν μπορώ να απομονώσω μία στιγμή και να πω ότι αυτή ήταν η δυσκολότερη. Η μεγάλη δυσκολία ήταν σωρευτική. Ήταν το να ξυπνάω κάθε μέρα έχοντας κοιμηθεί δύο ή τρεις ή τέσσερις ώρες, ήδη κουρασμένος από την προηγούμενη ημέρα, με πόνο, με τραυματισμούς που είχαν αρχίσει να αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο μπορούσα να κινηθώ και να γνωρίζω ότι μπροστά μου υπάρχει άλλη μία πλήρης επιχειρησιακή ημέρα.
Υπήρχαν φορές που έπρεπε να αλλάξω τον τρόπο με τον οποίο εκτελούσα μία κίνηση για να προστατεύσω έναν τραυματισμό. Αυτό όμως φόρτιζε κάποιο άλλο σημείο του σώματος και έκανε την προσπάθεια ακόμα πιο απαιτητική. Παράλληλα υπήρχε συνεχής ιατρική και επιστημονική παρακολούθηση, επανεκτίμηση και προσαρμογή. Δεν επρόκειτο λοιπόν για μία γραμμική πορεία στην οποία απλώς «αντέχεις». Κάθε μέρα έπρεπε να λύσουμε ένα καινούργιο πρόβλημα.
Τι με έκανε να συνεχίσω; Δεν νομίζω ότι ήταν κάποια στιγμιαία έμπνευση ή κάποιο σύνθημα. Η απόφαση είχε παρθεί πολύ πριν ξεκινήσω από το Ορμένιο. Είχα αναλάβει την ευθύνη αυτού του εγχειρήματος απέναντι στον εαυτό μου και απέναντι σε όλους όσοι είχαν επενδύσει σε αυτό χρόνο, γνώση, δουλειά και πίστη. Από τη στιγμή που η ασφάλεια επέτρεπε να συνεχίσουμε, η δική μου δουλειά ήταν να βρω τον τρόπο να προχωρήσω.
Το ταξίδι ξεκίνησε από το βορειότερο άκρο της Ελλάδας και ολοκληρώθηκε στο νοτιότερο σημείο της. Τι σημαίνει για εσάς αυτή η διαδρομή και γιατί επιλέξατε να ενώσετε με αυτόν τον τρόπο ολόκληρη τη χώρα;
Ήθελα εξαρχής το AMPHIBIAN να μην είναι μία αυθαίρετη αθλητική διαδρομή. Ήθελα η ίδια η γεωγραφία της Ελλάδας να αποτελεί μέρος της ιδέας. Από το βορειότερο άκρο, στο υψηλότερο σημείο της χώρας και τελικά στο νοτιότερο σημείο της Ελλάδας και της Ευρώπης. Στην πορεία αλλάζει το τοπίο, αλλάζει το υψόμετρο, αλλάζει η θερμοκρασία, αλλάζει ο δρόμος, αλλάζει το μέσο μετακίνησης και τελικά αλλάζει συνεχώς και η σχέση σου με το περιβάλλον.
Αυτό ακριβώς ήταν και το επιστημονικό ενδιαφέρον. Δεν θέλαμε ένα αποστειρωμένο εργαστήριο όπου ελέγχονται σχεδόν όλες οι μεταβλητές. Θέλαμε το αντίθετο: το πραγματικό πεδίο, όπου το σώμα πρέπει συνεχώς να αποκρίνεται, να προσαρμόζεται και να επαναπροσδιορίζει τη λειτουργία του. Η Ελλάδα μάς έδωσε σχεδόν όλο αυτό το φάσμα μέσα σε μία συνεχόμενη διαδρομή.
Υπάρχει όμως και κάτι βαθύτερο. Όταν διασχίζεις μία χώρα με αυτόν τον τρόπο, δεν τη βλέπεις από απόσταση. Περνάς αργά μέσα από αυτήν. Βλέπεις τους ανθρώπους, τις πόλεις, τα βουνά, τους δρόμους, τη θάλασσα, την κακοκαιρία, τα ξημερώματα. Για μένα ήταν και ένας τρόπος να γνωρίσω ξανά την Ελλάδα μέσα από την κίνηση.
Πέντε διαφορετικά αθλήματα, διαφορετικές συνθήκες και συνεχείς εναλλαγές από δρόμους και βουνά μέχρι τη θάλασσα. Πώς διαχειριστήκατε σωματικά και ψυχολογικά αυτή τη διαρκή αλλαγή;
Η αλλαγή δεν ήταν πρόβλημα που έπρεπε να εξαλειφθεί. Ήταν η ουσία του AMPHIBIAN. Από τον σχεδιασμό ακόμη γνωρίζαμε ότι ο οργανισμός θα καλούνταν να περάσει διαδοχικά από διαφορετικά κινητικά πρότυπα, διαφορετικές ενεργειακές απαιτήσεις και διαφορετικά περιβαλλοντικά φορτία. Το ζητούμενο ήταν να παρατηρήσουμε ακριβώς αυτή την προσαρμογή.
Σωματικά, αυτό σημαίνει πολύ προσεκτική διαχείριση. Τροφοδοσία, υγρά, αποκατάσταση, ύπνος όσος ήταν εφικτός, καθημερινή ιατρική εκτίμηση και συνεχής ανάγνωση των δεδομένων. Αλλά ταυτόχρονα σημαίνει ότι πρέπει να γνωρίζεις και πότε τα δεδομένα δεν αρκούν. Ένα wearable μπορεί να σου δώσει έναν αριθμό. Ο αθλητής όμως πρέπει να ξέρει τι αισθάνεται, ο γιατρός τι βλέπει και ο επιστήμονας τι μπορεί πραγματικά να συμπεράνει.
Ψυχολογικά, μετά από πολλά χρόνια σε θάλασσες, μεγάλα υψόμετρα, έρημο και ψύχος, έχω μάθει ότι είναι πολύ ακριβό να αντιστέκεσαι σε αυτό που πραγματικά συμβαίνει. Το πεδίο δεν ενδιαφέρεται για το αρχικό σου πλάνο. Παρατηρείς, αποδέχεσαι, επανεκτιμάς, επανασχεδιάζεις και προσαρμόζεσαι. Αυτό ήταν ίσως η πιο καθαρή ψυχολογική αρχή αυτών των δώδεκα ημερών.
Υπήρξε κάποια στιγμή μέσα στις δώδεκα ημέρες που σκεφτήκατε σοβαρά να σταματήσετε; Και αν ναι, τι συνέβη εκείνη τη στιγμή;
Όχι. Ούτε μία φορά.
Υπήρξαν ημέρες που ήμουν ολοκληρωτικά εξαντλημένος. Υπήρξε πόνος, έλλειψη ύπνου, τραυματισμοί. Υπήρχαν στιγμές κατά τις οποίες χρειάστηκε να αλλάξει ολόκληρος ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζαμε μία ημέρα. Και όταν τα ακραία καιρικά φαινόμενα οδήγησαν ακόμη και την Πολιτική Προστασία σε Red Code και απέκλεισαν το προγραμματισμένο θαλάσσιο σκέλος, φυσικά καταλάβαμε ότι πλέον δεν ελέγχαμε την εξέλιξη με τον τρόπο που την είχαμε σχεδιάσει. Το πρόγραμμα αναπροσαρμόστηκε.
Αυτό όμως είναι τελείως διαφορετικό από το να σκεφτώ ότι θα σταματήσω. Δεν το σκέφτηκα ούτε για μια στιγμή. Υπήρχε μέσα μου μία πίστη που δεν μπορούσα πάντοτε να εξηγήσω λογικά, αλλά ήταν απόλυτα παρούσα. Όχι η πεποίθηση ότι όλα θα γίνουν όπως τα σχεδιάσαμε. Αυτό θα ήταν αφέλεια. Η πεποίθηση ότι, με ασφάλεια, υπευθυνότητα και προσαρμογή, θα βρούμε τον τρόπο να ολοκληρώσουμε αυτό που ξεκινήσαμε.
Όταν φτάσατε στη Γαύδο και ολοκληρώθηκε το AMPHIBIAN, ποιά ήταν η πρώτη σκέψη ή το πρώτο συναίσθημα που σας πέρασε από το μυαλό;
Δεν είμαι ακόμη έτοιμος να περιγράψω με ακρίβεια το πρώτο συναίσθημα. Κάποια πράγματα χρειάζονται χρόνο μέχρι να καταλάβεις πραγματικά τι βάρος έχουν αποκτήσει μέσα σου.
Υπήρξε όμως μία εμπειρία αμέσως μετά την έξοδό μου από το νερό που με συγκλόνισε. Βγήκα μόνος μου σε μία απομακρυσμένη παραλία και εκεί, δίπλα μου, υπήρχαν βάρκες και σωσίβια ανθρώπων που είχαν επιχειρήσει να διασχίσουν τη θάλασσα αναζητώντας μία καλύτερη ζωή για τους ίδιους και τις οικογένειές τους. Ξέρουμε ότι πολλοί άνθρωποι δεν έφτασαν ποτέ.
Εγώ μόλις είχα ολοκληρώσει μία διαδρομή που είχα επιλέξει να κάνω. Εκείνοι μπήκαν στην ίδια θάλασσα από αδιέξοδο και κάποιοι δεν βγήκαν από αυτή. Αυτό με χτύπησε πολύ δυνατά. Ακόμη και τώρα δεν έχω συνέλθει και ούτε είναι το ζητούμενο να συνέλθω εγώ. Νομίζω πως δεν χωράει εδώ αυτή η συζήτηση.
Τώρα που το εγχείρημα ολοκληρώθηκε, τι πιστεύετε ότι σας δίδαξε το AMPHIBIAN για τα όριά σας, για την Ελλάδα που διασχίσατε και κυρίως για τον ίδιο σας τον εαυτό;
Είναι πολύ νωρίς για να απαντήσω πλήρως. Αυτό το project οργανώθηκε, ξανασχεδιάστηκε, αμφισβητήθηκε, αξιολογήθηκε και επαναξιολογήθηκε για χρόνια – από τις 2 Ιανουαρίου το 2020 από όταν και έχω μια φωτογραφία με την κόρη μου να επιχειρώ μια αποτύπωση της διαδρομής πάνω στο χάρτη της Ελλάδας. Θα ήταν παράξενο να πιστέψω ότι μπορώ μέσα σε δύο ή τρεις ή λίγες ημέρες από την ολοκλήρωσή του να καταλάβω όλη του τη σημασία.
Ήδη όμως ξέρω ένα πράγμα: τα όρια δεν είναι μία σταθερή γραμμή. Μεταβάλλονται ανάλογα με την κατάσταση, την προετοιμασία, την εμπειρία, τον ύπνο, τον πόνο, τον φόβο, το περιβάλλον και κυρίως τις αποφάσεις που παίρνεις. Δεν με ενδιαφέρει τόσο να πω ότι «ξεπέρασα τα όριά μου». Με ενδιαφέρει περισσότερο ότι αναγκάστηκα να τα παρατηρώ κάθε ημέρα και να καταλαβαίνω τι σήμαιναν εκείνη ακριβώς τη στιγμή.
Για την Ελλάδα, κατάλαβα ξανά πόσο διαφορετική μπορεί να είναι μέσα σε λίγες εκατοντάδες χιλιόμετρα και πόσο βαθιά ανθρώπινη γίνεται όταν δεν την προσπερνάς. Και για μένα, επιβεβαιώθηκε κάτι που έχω αισθανθεί και σε προηγούμενες αποστολές: όσο περισσότερα βλέπεις και όσο περισσότερο δοκιμάζεσαι, τόσο λιγότερο απόλυτος γίνεσαι απέναντι στη ζωή.
Τι είδους άνθρωπος διαμορφώνεται μέσα από μια τέτοια πορεία;
Δεν ξέρω αν αυτές οι πορείες σε κάνουν απαραίτητα «καλύτερο» άνθρωπο. Μπορούν όμως να σε κάνουν περισσότερο συνειδητοποιημένο, αν τους επιτρέψεις να το κάνουν. Σίγουρα σε διαμορφώνουν σε κάτι άλλο.
Νομίζω ότι με τα χρόνια έχω γίνει πιο πραγματιστής, περισσότερο ρεαλιστής και πιο προσεκτικός απέναντι στις βεβαιότητες. Το βουνό, η ανοιχτή θάλασσα, η έρημος ή το ψύχος δεν ενδιαφέρονται για την εικόνα που έχεις για τον εαυτό σου. Σου επιβάλλουν μία πραγματικότητα. Και όσο νωρίτερα μάθεις να τη βλέπεις, όπως είναι και όχι όπως θα ήθελες να είναι, τόσο καλύτερα λειτουργείς μέσα της.
Παράξενα όμως, όλο αυτό δεν με έκανε λιγότερο ονειροπόλο. Ίσως το αντίθετο. Παραμένω ένας άνθρωπος με όνειρα, με ελπίδα και με πίστη. Απλώς σήμερα γνωρίζω καλύτερα, για ακόμα μία φορά, το τίμημα ενός ονείρου. Και ίσως εκτιμώ περισσότερο τη ζωή, τους ανθρώπους και την ομορφιά αυτού του κόσμου, ακριβώς επειδή έχω βρεθεί αρκετές φορές σε μέρη όπου όλα αυτά παύουν να θεωρούνται δεδομένα.
Τι είναι το AMPHIBIAN ως ώριμη έκφραση;
Για μένα το AMPHIBIAN είναι η ώριμη συνάντηση πολλών διαφορετικών διαδρομών της ζωής μου. Του αθλητή, του γιατρού, του επιστήμονα, του ανθρώπου του πεδίου και του ανθρώπου που εξακολουθεί να έχει την περιέργεια να ρωτά τι συμβαίνει όταν το ανθρώπινο σύστημα βγαίνει έξω από τις ελεγχόμενες συνθήκες και αναγκάζεται να λειτουργήσει μέσα στην πραγματική ζωή.
Η αθλητική του φύση είναι αναμφισβήτητη και είναι θεμελιώδης. Χωρίς την αθλητική προσπάθεια δεν θα υπήρχε το φυσιολογικό ερέθισμα που χρειαζόμασταν, δεν θα υπήρχε η ερευνητική ερώτηση όπως την είχαμε θέσει και δεν θα μπορούσε να δοκιμαστεί το ψηφιακό οικοσύστημα κάτω από αυτές τις συνθήκες.
Όμως το AMPHIBIAN δεν τελειώνει στον αθλητισμό. Η ώριμη έκφρασή του είναι η συνάντηση της βιωμένης εμπειρίας με τη μέτρηση. Είναι η προσπάθεια να βάλουμε τον άνθρωπο, την επιστήμη, την τεχνολογία και το πραγματικό περιβάλλον μέσα στο ίδιο πεδίο και να δούμε τι μπορούμε να μάθουμε από τη μεταξύ τους σχέση.
Τι αντιπροσωπεύει αυτή η πορεία;
Αντιπροσωπεύει για μένα την εξερεύνηση μέσα από την πράξη.
Ένας άνθρωπος αποφασίζει να κάνει κάτι που δεν γνωρίζουμε εκ των προτέρων αν μπορεί να γίνει ακριβώς όπως σχεδιάστηκε. Αποδέχεται το προσωπικό ρίσκο, αναλαμβάνει την πλήρη ευθύνη της επιλογής του και δίνει ταυτόχρονα τη δυνατότητα σε μία επιστημονική ομάδα να παρατηρήσει τι συμβαίνει. Αυτό είναι πολύ κοντά στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνομαι την εξερεύνηση.
Επιστημονικά, γνωρίζουμε απόλυτα τους περιορισμούς. Μελετάμε έναν άνθρωπο. Και όχι έναν τυχαίο άνθρωπο, αλλά ένα συγκεκριμένο άτομο με συγκεκριμένο αθλητικό, επιστημονικό και ιατρικό υπόβαθρο. Δεν ισχυριζόμαστε ότι από αυτόν τον έναν άνθρωπο θα γενικεύσουμε συμπεράσματα για ολόκληρο τον πληθυσμό. Αυτό δεν θα είχε επιστημονικό έρεισμα.
Η αξία βρίσκεται αλλού. Είναι μία λεπτομερής μελέτη περίπτωσης και ένα proof of concept. Ρωτάμε: μπορεί να γίνει; Μπορούμε να μετρήσουμε αυτά που θέλουμε μέσα στο πραγματικό πεδίο; Μπορούμε να συνδυάσουμε την ανθρώπινη φυσιολογία, περιβαλλοντικά και επιδοσιακά δεδομένα; Τι απέτυχε; Τι λειτούργησε; Τι πρέπει να σχεδιαστεί διαφορετικά την επόμενη φορά; Αν η απάντηση σε αρκετά από αυτά είναι θετική, τότε το επόμενο βήμα είναι περισσότερα άτομα, νέες τεχνικές και καλύτερες μεθοδολογίες. Έτσι προχωρά μία ερευνητική ιδέα.
Ποιο είναι το γενικό συμπέρασμα μετά το τέλος αυτού του εγχειρήματος;
Δεν θα ήθελα ακόμη να μιλήσω για ένα τελικό συμπέρασμα. Έχουμε ολοκληρώσει το πεδίο. Δεν έχουμε ολοκληρώσει το AMPHIBIAN.
Υπάρχουν δεδομένα που πρέπει να καθαριστούν, να αναλυθούν, να συσχετιστούν και να ερμηνευθούν. Υπάρχουν τεχνολογικές λύσεις που πρέπει να αξιολογήσουμε ως προς το τι πραγματικά προσέφεραν και τι όχι. Υπάρχουν επιχειρησιακές αποφάσεις που πρέπει να ξαναδούμε. Υπάρχουν προσωπικές εμπειρίες και γεγονότα που χρειάζονται χρόνο για να αποκτήσουν τη σωστή τους θέση.
Αν όμως έπρεπε σήμερα να πω μία πρώτη φράση, θα έλεγα ότι το AMPHIBIAN απέδειξε την αξία του πραγματικού πεδίου. Έδειξε τι συμβαίνει όταν δεν προσπαθείς να αφαιρέσεις το απρόβλεπτο από την έρευνα, αλλά το δέχεσαι ως μέρος της πραγματικότητας που θέλεις να μελετήσεις. Και μας έδωσε μία βάση επάνω στην οποία μπορούμε πλέον να σχεδιάσουμε το επόμενο βήμα με πολύ περισσότερη γνώση.
Πόσο σημαντική ήταν η συνεργασία με τόσους ανθρώπους; Συνολικά περίπου 25 μέλη στην αποστολή.
Καθοριστική. Και θέλω να είμαι πολύ συγκεκριμένος όταν χρησιμοποιώ τη λέξη «ομάδα».
Για μένα ομάδα είναι οι άνθρωποι που είχαν άμεση συμμετοχή στην προετοιμασία μου, στην παρατήρηση και την αποκατάστασή μου, στην ιατρική και επιστημονική υποστήριξη, την διασφάλιση της λειτουργίας του τεχνολογικού και ψηφιακού συστήματος στο πεδίο, αλλά και στην ταυτότητα, την επικοινωνία, την οπτικοακουστική καταγραφή και τον τρόπο με τον οποίο το AMPHIBIAN θα αποκτούσε δημόσια υπόσταση. Δηλαδή άνθρωποι που δεν έκαναν απλώς μία δουλειά. Έβαλαν μέσα στο project τον εαυτό τους.
Αυτό που με εντυπωσίασε περισσότερο ήταν ότι ο καθένας δημιούργησε το δικό του μικρό οικοσύστημα μέσα στο μεγαλύτερο οικοσύστημα του AMPHIBIAN. Όταν κάτι άλλαζε στο πεδίο, δεν περίμεναν απλώς μία εντολή. Προσαρμόζονταν, έλυναν προβλήματα, έβρισκαν άλλον δρόμο και φρόντιζαν ώστε το δικό τους κομμάτι να συνεχίσει να λειτουργεί. Αυτό είναι η πραγματική συνεργασία.
Μέσα σε αυτές τις ημέρες γνώρισα πολύ βαθύτερα αυτούς τους ανθρώπους. Κατάλαβα καλύτερα από πού έρχεται ο καθένας, τι τον κινητοποιεί και γιατί είχε αποφασίσει να δώσει τόσο πολύ από τον εαυτό του. Και με πολλούς από αυτούς αισθάνομαι πλέον ότι δεν ολοκλήρωσα απλώς μία συνεργασία. Κέρδισα συνεργάτες και φίλους. Η δημιουργία ομάδων με κοινό στόχο και όραμα, η δημιουργία κοινοτήτων είναι όμορφη δύναμη και είναι και μια μορφή αντίστασης.
Το AMPHIBIAN είχε έναν άνθρωπο επάνω στη διαδρομή, δεν ήταν όμως έργο ενός ανθρώπου.
Για να μείνετε ενημερωμένοι σχετικά με το AMPHIBIAN, επισκεφθείτε το amphibian.online ή ακολουθήστε:
